Doen

,,De toegang tot de islam was de Koran. Ik dacht: als ik die wil lezen, moet ik Arabisch leren. Daarom ging ik Arabisch studeren. Maar tijdens mijn studie ben ik veel meer op die taal gaan zitten dan op die islamstudie. Wat ik echt leuk vind, is het feit dat ik een taal heb leren lezen en schrijven die van rechts naar links is. Dat voedt mijn neiging om iets van een andere kant te bekijken.

Ik lees elke dag op Twitter en Facebook twee verschillende kanten uit. Kun je het je voorstellen? Daarmee heb ik toegang tot een wereld die voor heel veel mensen verborgen is.

Ik heb daar wel eens een stukje over geschreven: is het Arabisch een gevaarlijke taal? Wij associëren het met Osama bin Laden, maar niet met Mahmoud Darwish. Dat is een Palestijnse dichter die toen hij nog leefde 50.000 mensen in een voetbalstadion kreeg, die allemaal zijn gedichten uit hun hoofd kenden.

Ik ben verzot op het Arabisch. Alles vanuit het prisma van de religie zien, vind ik niet verstandig. Een taal geeft meer mogelijkheden om een ander verhaal te vertellen. In het Arabisch heb je prachtige woorden voor liefde, vriendschap, geborgenheid en compassie. Het is een enorme rijke, troostende, inspirerende taal. Maar heel moeilijk, supermoeilijk.

Het is heel bloemrijk, heeft een heel ingewikkelde wiskundige grammatica. Het feit dat wij hier in Nederland mensen hebben die Marokkaans-Arabisch, standaard-Arabisch, Frans, Berber, Engels en Nederlands spreken...

Het is interessant dat wij die vijf andere lagen van hun identiteit niet willen zien. Ik geloof echt dat taal kan genezen, kan verbinden. Mijn Egyptische vrienden zijn Arabisch, moslim, soms christen, moeder, hartchirurg of journalist. Dat zijn allemaal lagen in hun identiteit. Dat stelde mij de vraag wie ik dan ben.

Dat vind ik het bijzondere van in andere landen wonen, leven, liefhebben en verdrietig zijn: ik vind het fijn als mijn hart wordt geopend, als ik word uitgedaagd om anders na te denken. Ik ben altijd op zoek naar verrassing. Dat heeft die tijd in de Arabische wereld mij absoluut gegeven.”

Denken

,,Wat ik echt uit de Arabische we wereld heb meegenomen, merk ik als mensen zeggen: jij bent zo betrokken. In Nederland denken we dat je objectief-neutraal moet zijn om kennis te hebben of je ergens voor in te zetten. Maar ik weet helemaal niet hoe dat moet. Dat is een wiskundige benadering van de werkelijkheid: a plus b is c. Daar mag niet paars-met-witte-stippen in.

In de Arabische wereld zie ik bij de mensen een creativiteit om om te gaan met tegenslag en onderdrukking die niet lineair is. In een soort georganiseerde chaos beheersen ze hun leven. Dat vind ik mooi.

Hier moeten persoon en zakelijk los van elkaar zijn. Ik weet niet hoe mensen dat doen: dat ze ’s ochtends wie ze zijn thuis op de bank laten zitten. Ik vond het fijn om in de Arabische wereld mensen tegen te komen -ook geslaagde zakenmensen en journalisten -die gevoel, geweten en verstand combineren.

Ik denk dat dat in de 21e eeuw ook hier zal gebeuren: voelen en denken kunnen niet los van elkaar staan. Want hoeveel mensen hebben we hier niet met een burn-out, omdat ze voelen en denken los van elkaar zien? Het is gezond ze te integreren. Het heeft met enthousiasme te maken. Dat zit in mijn karakter: je voelt energie, omdat iets leuk is.

In de Arabische wereld mag dat er echt zijn: die poëzie komt echt vanuit het hart. En de manier waarop mensen meezingen. Ik zie dat ook aan mensen die succesvol zijn: een vriend van mij is directeur van een chocoladefabriek in Syrië. Die man maakt echt met passie chocola, hoor. Waarom zou je niet op een enthousiaste, betrokken manier politiek of journalistiek bedrijven? Waarom moet dat allemaal afstandelijk, neutraal, het liefst ondergedompeld in een geïnstitutionaliseerd doemdenkend cynisme?

Wij hebben geen bevlogen verhalenvertellers meer in Nederland. Dat leren we ook niet op school, om vanuit je gevoel naar de wereld te kijken. Dat gaat veranderen, misschien doordat wij culturen in ons land krijgen die dat wél van huis uit mee nemen.

Dat is grappig aan mijn optredens bij Pauw & Witteman. Ik word dan door sommigen als een enorme optimist en positivo neergezet, maar met al dat doemdenken hebben we de crisis niet opgelost, net als de toestand in onze steden. Dus vertel het maar: heeft het gewerkt, dat cynisme?”

Geloven

,,Als tienjarig meisje ben ik vrijwillig op de bijbelclub gegaan en ik heb op een bisschoppelijk college gezeten. Dus religie was altijd om mij heen. Ik zat op een openbare lagere school in Roermond, maar ook daar deden alle kinderen de communie. Behalve één meisje in mijn klas, die protestant was en uit Amsterdam kwam.

Dat vond ik wel heel sneu. Zij moest achterin de klas zitten en op ons wachten tot we klaar waren met oefenen. Dat vond ik heel uitsluitend. Dus ik heb steeds twee kanten van religie gezien. Aan de ene kant is religie samenbindend: de rituelen, de feesten. Als er getrouwd of begraven werd, was dat met veel bombarie. Maar tegelijkertijd: zo’n monseigneur Gijsen, die heeft mij gevormd.

Je hebt in het katholicisme eerst de communie. En als je twaalf bent, moet je nog zelf kiezen om echt toe te treden tot de kerk. Dan krijg je het heilig vormsel. Ik heb mij daar met hand en tand, echt fysiek, tegen verzet. Mijn vader heeft mij letterlijk bij mijn lurven de kerk ingeduwd. Ik wilde niet. Ik vond het een enge man, die Gijsen. Ik vond hem erg anti-vrouw en anti-homo.

Maar tussen mij en God: mijn opa is overleden toen ik acht, negen was. Toen heb ik echt gebeden, daar vond ik troost in. Ik had het gevoel van een connectie met het hogere. Ik heb altijd gehad dat er een morele onderstroom in mij zit die daarmee te maken heeft: wat je te doen hebt als mens, een moreel kompas. Dat is mijn godsbesef.

Ik heb een keer met een hoge ambtenaar van Buitenlandse Zaken een heel heftige discussie gehad. We hadden een bijeenkomst waar op een gegeven moment werd gevraagd: wie gelooft er? Ik stond toen op, maar was een van de heel weinigen in die groep. Die hoge ambtenaar zei tegen mij: het kan niet waar zijn dat jij gelooft. Hij had zoiets van: als jij helder denkt, kun jij niet geloven.

Dat was nou precies het verschil tussen geloven en denken: hij kan niet betwisten dat ik geloof. Hij vroeg: maar wat bén jij dan? Toen zei ik: misschien ben ik wel een katholieke moslim. Toen werd hij helemaal bleekjes om de neus. Dat trok hij helemaal niet.”

Genieten

,,Ik kan er heel erg van genieten als ik een nieuw perspectief ontdek of als ik mensen kan verrassen met een ander inzicht. Dat vind ik fijn. Als ik naar een opening van een moskee kan gaan in de buurt van het dorp waarin mijn moeder geboren is en ik daar mensen zoals mijn moeder en haar tantes zie staan naast Mustapha en Nadja, die heel actief zijn in die moskee.

Mustapha en Nadja spreken me met een zachtere ‘ g’ dan ik, ze zijn daar min of meer geboren en getogen, ze hebben kinderen van dezelfde leeftijd als mijn dochter. Met hen voel ik een verbintenis, omdat ze op die plek staan, omdat ze Arabisch en Berber spreken, en omdat hun zoon van dertien mij ongelooflijk cool vindt omdat ik hem Arabische woordjes kan leren. Weet je: dát.

Misschien kan ik wel een verhalenverteller, een tolk of een vertaler zijn, die mensen helpt er in mee te gaan. Dat als ik in Limburg voor de Limburgse Vrouwenraad sta, zij zien hoe ik eruit zie en zeggen: ‘Hé! Det is er ein van os! Dan vind ik dat níet akelig!’

Mensen hebben veel vragen: beantwoord die vragen, ga daar niet met angst op in, maar neem dat serieus. Zo gebeurt het dat ik in een taxi zit en de taxichauffeur zelf zegt dat hij PVV heeft gestemd. Ik hoef hem niet van iets anders te overtuigen. Hij mag vinden wat hij wil. Maar ik vind het leuk dat hij na twintig minuten praten zegt: ‘Ja, de Marokkaanse buren van mijn ouders zijn eigenlijk hartstikke aardige mensen.’ Daar heb ik lol in.

Waar ik vandaan kom, met een boel tegenslag en gedoe, en een niet altijd makkelijke omgeving - het helpt dan als je enthousiasme en optimisme hebt, als je voelt: ergens is er een groter plan. Als je voelt: ik heb een opdracht. Dat helpt enorm.

Ik ben in staat om altijd het positieve te zien, om mijzelf uit ingewikkelde situaties te trekken door vanuit een ander perspectief kansen te zien. Dat is mijn aard. Als je tegen mij zegt: wees pessimistisch, dan kan ik het rationeel voor elkaar krijgen om somber te doen. Maar ik vind het een zegening dat ik van heel kleine dingen kan genieten. Ik zie de schoonheid. Ik heb me daarin altijd bevoorrecht gevoeld.”